Levent Öztürk 18 Eylül 2026 18:57
İnsan beynindeki hastalıkları laboratuvarda incelemek için geliştirilen organoidler önemli imkanlar sunsa da, gerçek bir vücudun sunduğu damar ağı, bağışıklık sistemi ve uzun mesafeli sinir bağlantılarını tam olarak oluşturamıyor. Stanford Üniversitesi'nden araştırmacılar bu sınırlamayı aşmak için alışılmışın dışında bir yöntem denedi: Fare beynindeki korteks gelişimini büyük ölçüde engelleyip oluşan boşluğa insan beyni organoidlerinden elde edilen hücreleri nakletti.
Genetik müdahale sonucunda farelerin karar verme ve hafıza gibi karmaşık görevlerle ilişkili korteks bölgesinin hacmi yaklaşık yarıya indirildi. Daha sonra bu bölgeye insan korteks organoidleri yerleştirildi. Nakil yapılan farelerin yüzde 85'inden fazlasında insan dokusu başarılı biçimde uyum sağladı. İncelemeler sonucunda korteks bölgesindeki hücrelerin yüzde 92'sinin insan kökenli olduğu belirlendi.
İnsan hücreleri burada yalnızca hayatta kalmadı. Kortekste bulunan temel nöron türlerine dönüştü, birbirleriyle senkronize elektriksel aktivite oluşturdu ve omuriliğe kadar uzanan uzun mesafeli bağlantılar geliştirdi. Buna rağmen oluşan doku, sağlıklı bir insan veya fare korteksindeki düzenli katmanlı yapıyı tam olarak taklit edemedi. İnsan hücreleri işlevsel bağlantılar kursa da anatomik organizasyon açısından belirgin eksikler kaldı.
Bazı Işlevler Kısmen Geri Geldi
Araştırmacılar daha sonra bu fareleri hem normal farelerle hem de korteksi tamamen gelişmemiş farelerle karşılaştırdı. İnsan hücreleriyle oluşturulan kortekse sahip fareler; vücut ağırlığı, ince motor koordinasyonu ve labirent tabanlı hafıza testlerinde kortekssiz farelerden daha iyi sonuç aldı. Ancak performansları normal farelerin gerisinde kaldı.
Çağrışımsal hafıza testlerinde ise insan hücrelerinin belirgin bir avantaj sağlamadığı görüldü. Bu testlerde sonuçlar korteksi bulunmayan farelerle benzer seviyede kaldı.
Hastalık Modelleri Için Yeni Bir Yöntem Olabilir
Organoidler kök hücrelerden oluşturulan ve insan organlarındaki bazı hücre tipleriyle yapısal özellikleri taklit edebilen küçük doku modelleri olarak kullanılıyor. Ancak özellikle beyin gibi farklı bölgeler arasında uzun bağlantılar gerektiren organlarda, laboratuvar ortamındaki organoidlerin kapasitesi sınırlı kalıyor.
Yeni yöntem, insan beyin hücrelerinin canlı bir organizma içindeki damar, sinir ve diğer biyolojik sistemlerle birlikte nasıl geliştiğinin incelenmesine imkan sağlayabilir.
Araştırmacılar yine de insan hücrelerinin fare beyninde tam olarak nasıl organize olduğunu henüz ayrıntılı biçimde ortaya koyamadıklarını belirtiyor. Yöntemin ALS gibi karmaşık nörolojik hastalıkların araştırılmasında kapsamlı bir modele dönüşebilmesi için hücrelerin anatomik yapısı ve gelişim süreci üzerinde daha fazla çalışma yapılması gerekiyor.
İlgili Galeri90’lara damga vurdular, bugün isimleri bile unutuldu Galeriye Gözat Etiketler:
- Sağlık
